De architectuur en het glas
Blauw glas en een achthoek: Eiermann en Loire
Hoe Egon Eiermanns achthoekige Memorial Church en Gabriel Loires handgegoten blauwglazen wanden tot stand kwamen, en wat de dubbele wand doet voor de ruimte.
Reserveer uw stoel voor het concert ↗Kort antwoord
Egon Eiermanns Memorial Church is een achthoek van staal, beton en glas van ongeveer 35 meter doorsnee. De wanden zijn van betonnen honingraat gevuld met handgegoten blauw glas van Gabriel Loire uit Chartres, gebouwd als een dubbele wand die de ruimte afschermt van het stadsgeluid.
Een achthoek in een stalen frame
De nieuwe kerk is een achthoekig gebouw van ongeveer 35 meter breed en circa 20 meter hoog. Een stalen skelet vormt het frame, met ronde stalen kolommen op elke hoek, verbonden door een raster van horizontale en verticale stalen banden. Vierkante velden van betonhoningraat vullen het raster. Het onderste deel van de muur is dichtgemetseld en het veel grotere bovenste deel draagt glas. Eiermann maakte de constructie zichtbaar in plaats van haar in decoratie te hullen, en de kerk noemt het resultaat een radicale reductie tot het essentiële: herhaalde geometrische vormen, herhaalde materialen en een spel van licht.
Gabriel Loire en het glas
De Franse glaskunstenaar Gabriel Loire, die een atelier in Chartres leidde, ontwierp en maakte de ramen in 1960 en 1961. Hij gebruikte de techniek die dalle de verre heet: dikke platen gekleurd glas worden in stukken gebroken en in beton gezet. De kerk beschrijft het effect als een blauwgloeiend landschap van duizenden fragmenten, met kleine clusters rood, groen en geel. De ramen zijn abstract en bevatten geen figuren.
Waarom het glas blauw is
Loire bracht vele uren door in de kathedraal van Chartres om te bestuderen hoe de middeleeuwse ramen daar kleur en licht behandelen, en het blauw ervan is beroemd. In de middeleeuwse kunst betekende diepblauw het goddelijke en de hemel. Loire beschreef het blauw van zijn Berlijnse ramen als een teken van vrede en de spikkels van andere kleuren als vreugde. De kerk ziet de rol van een Franse ontwerper als een teken van vrede en van Duits-Franse verzoening, en beschouwt de kleur eveneens als hemels.
De dubbele wand
De kerk is gebouwd met twee wanden, met daartussen een gang van ongeveer 2,4 meter breed. De wand die u van buiten ziet is niet dezelfde als die u van binnen ziet. De buitenwand heeft eigen glas, in grotere ruiten, en volgens de kerk komt het diepe blauw dat u binnen bij daglicht ziet grotendeels van dat buitenste glas. De tweede wand was vooral bedoeld als geluidsisolatie, zodat een glazen kerk midden in de stad toch een plaats van rust kon zijn.
Licht na zonsondergang
Lampen in de doorgang tussen de muren schijnen na schemering door het glas, waardoor de kerk in blauwe tinten op het plein oplicht. De eerste verlichting bestond uit spotlights en sinds halverwege de jaren 2010 gebruikt de kerk vele kleine ledlampjes die bij schemering aangaan. De kerk zegt dat het glas van de façade zijn volledige lichtkracht alleen 's nachts en van binnenuit toont, waardoor het gebouw er overdag heel anders uitziet dan na het invallen van de duisternis.
Stoelen, vloer en altaar
Eiermann ontwierp het interieur als een geheel. Hij koos voor losse stoelen met houten frames en zwarte riemen in plaats van kerkbanken, en de vloer is een mozaïek van ronde keramische en betonnen platen. Het altaar is van hout en staal met twaalf kandelaars, die verwijzen naar de twaalf stammen van Israël, de twaalf discipelen en de twaalf poorten van het hemelse Jeruzalem. Daarboven hangt een figuur van de verrezen Christus van Karl Hemmeter, aan twee dunne stalen kabels.
Een gebouw dat zorg nodig heeft
Na meer dan 60 jaar renoveert de kerk haar gevels. Het wapeningsstaal in de betonnen honingraatstructuren corrodeert en het beton brokkelt af. Ook het staaldraad in de glasplaten roest, waardoor druk ontstaat op naburige glasplaten en scheuren ontstaan. Het werkprogramma van de kerk voor de gevels start in 2027, en volgens de kerk gaan concerten en diensten door terwijl de werkzaamheden plaatsvinden. Voor een bezoeker betekent dat de komende jaren enige steigers of afscherming op de gevels, terwijl de ruimte binnen gewoon blijft functioneren als voorheen.
Bronnen