De oude kerk en de ruïne
De holle tand: de oude kerk en haar toren
Hoe de Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche in Berlijn in de jaren 1890 werd gebouwd, in 1943 werd gebombardeerd en tussen 1959 en 1963 rond haar verwoeste toren werd herbouwd.
Reserveer uw stoel voor het concert ↗Kort antwoord
De verwoeste toren naast de kerk van blauw glas is wat over is van de Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche, gebouwd in de jaren 1890. Een luchtaanval op de avond van 22 november 1943 verwoestte haar, en na een lang debat behield Egon Eiermann de toren als gedenkteken en bouwde hij ernaast een nieuwe kerk, ingewijd in 1961.
De eerste kerk
De kerk maakte deel uit van een protestants kerkbouwprogramma dat was gestart door keizer Wilhelm II en keizerin Augusta Victoria, en hij vernoemde haar naar zijn grootvader, Wilhelm I. Architect Franz Schwechten won de ontwerpwedstrijd met een grote neoromaanse kerk naar het model van de Bonnse Munster, met een schip dat plaats bood aan meer dan 2.000 mensen. De eerste steen werd gelegd op 22 maart 1891, de verjaardag van Wilhelm I.
Een kerk van mozaïeken
Het ontwerp vroeg om een overvloed aan wandmozaïek, en de entreehal aan de voet van de toren bevatte het rijkste ervan. De kerk werd ingewijd op 1 september 1895, hoewel de entreehal pas in 1906 werd voltooid en ingewijd. De hal was vanaf het begin bedoeld als gedenkhal voor Wilhelm I, wat mede verklaart waarom de naam van het gebouw het woord gedenkteken bevat.
De nacht van 22 november 1943
Op de avond van 22 november 1943 werd Berlijn zwaarder gebombardeerd dan ooit tevoren, en de kerk raakte zwaar beschadigd en werd onbruikbaar. Dak en mozaïekgewelven stortten in, en de buitenmuren stonden op verschillende hoogtes. De grote toren overleefde met een afgebroken top, en de mozaïeken en reliëfs in de entreehal aan zijn voet kwamen er relatief goed vanaf. Een gebroken silhouet bezorgde de toren zijn bijnaam, der hohle Zahn, de holle tand. De toren was 113 meter hoog en staat nu 71 meter hoog.
Wat te doen met een ruïne
Over de toekomst van de ruïne werd van 1947 tot begin jaren zestig gestreden. De ideeën liepen uiteen van het herbouwen van de kerk in haar oorspronkelijke staat, tot het combineren van oud en nieuw, tot een moderne kerk op een nieuwe locatie. In de vroege jaren vijftig vonden diensten en incidentele concerten plaats in de vrijgemaakte ruïne onder de open hemel. De autoriteiten van West-Berlijn wilden een modern teken voor het meest prominente plein van de stad, en de kerk wilde blijven waar ze was.
Eiermanns prijsvraag
In 1956 schreven de kerkstichting en de Berlijnse Senaat een prijsvraag uit. Egon Eiermann won, en zijn eerste plan was om de toren te verwijderen en volledig nieuw te bouwen. Het publiek protesteerde, en de geruïneerde toren werd beschreven als het hart van Berlijn. Hij herzag het ontwerp om de toren te behouden, liet de rest van de oude structuur grotendeels afbreken en plaatste er vier nieuwe gebouwen omheen: de kerk, een klokkentoren, een kapel en een foyer.
De toren vandaag
De entreehal van de toren werd in 1987 heropend voor bezoekers als gedenkhal, met een tentoonstelling over de geschiedenis van de kerk en haar betekenis als waarschuwing en oproep tot vrede. Bezoekers treffen er mozaïeken aan uit de eerste kerk, een beschadigd Christusbeeld van het oude altaar, het Kruis van Nagels uit Coventry en een icoonkruis uit de Russisch-Orthodoxe Kerk. Het kruis uit Coventry is een teken van verzoening, gemaakt van spijkers uit de dakspanten van de kathedraal van Coventry.
Wat nu geopend is
De website van de kerk zelf meldt dat de gedenkhal sluit voor renovatiewerkzaamheden en beschrijft een programma van werkzaamheden aan het hele ensemble. Diensten, concerten, evenementen en rondleidingen gaan door, zo staat er. Voor een concertbezoek is het praktische punt eenvoudig: de nieuwe kerk, waar het concert plaatsvindt, staat los van de toren, dus een gesloten hal betekent niet dat uw avond niet doorgaat. Raadpleeg de bezoekerspagina van de kerk voor wat u die dag kunt zien, en beschouw de toren als een bezoek overdag en het concert als een avondbezoek. Samen laten ze zien hoe de kerk haar eigen geschiedenis herdenkt en het nieuwe gebouw nog steeds voor muziek gebruikt.
Bronnen