Organy i muzyka
Organy Schuke i utwory, na które są stworzone
Co warto wiedzieć o organach Schuke w Kościele Pamięci i krótki przewodnik po utworach organowych i smyczkowych, które często pojawiają się w podobnych programach.
Zarezerwuj miejsce na koncercie ↗Szybka odpowiedź
Organy Kościoła Pamięci zbudowała berlińska firma Karl Schuke na początku lat 60. XX wieku i należą one do największych w mieście. Stoją na emporze naprzeciwko wejścia i są wykorzystywane podczas nabożeństw, nieszporów i koncertów. Toccaty organowe Bacha i Widora pasują do nich znakomicie.
Nowe organy dla nowej przestrzeni
Organy powstały w latach 1962–1963 w berlińskim warsztacie organowym Karl Schuke, a kościół zalicza je do najważniejszych dzieł tej firmy. Eiermann żywo interesował się ich projektem. Efektem jest szafa wyraźnie podzielona sekcjami instrumentu, co w niewielkiej przestrzeni daje czytelny wgląd w jego strukturę, oraz konsola nosząca jego rękę.
Jak duży jest ten instrument
Kościół podaje, że organy mają blisko 6 000 piszczałek w 63 registrach, inne źródła mówią o około 5 000, więc najbezpieczniej powiedzieć, że jest ich kilka tysięcy. Instrument ma cztery manuały i pedał, mechaniczny trakt klawiszowy oraz elektryczny trakt rejestrowy z systemem kombinacji, który był kilkakrotnie modernizowany. Specyfikację organów opracował Siegfried Reda, wybitny ówczesny muzyk kościelny, który preferował barwne, bogate w alikwoty brzmienie.
Instrument w ciągłym ruchu
Kościół nazywa go prawdopodobnie jednym z najczęściej używanych organów tego rodzaju. Słyszy się go codziennie podczas nabożeństw i modlitw, na nieszporach organowych i koncertach, a gościnni soliści z Niemiec i zagranicy cenią zarówno jego bogactwo brzmień, jak i precyzję gry. Nad galerią zamontowano panele z pleksiglasu, aby poprawić akustykę. Gościnni organiści dają na nim recitale w ramach letniego cyklu, który kościół prowadzi z wstępem wolnym i sugerowaną darowizną.
Słuchając toccaty
Toccata to utwór popisowy, napisany tak, by ręce wykonawcy mogły szybko przebiegać po klawiaturze. Toccata i fuga d-moll Bacha, BWV 565, otwiera się toccatą, a kończy fugą i kodą w stylu północnoniemieckiej szkoły organowej. To jedno z najbardziej rozpoznawalnych dzieł organowych, choć mniejszość badaczy wątpi, czy napisał je Bach. W wysokim, przeszklonym wnętrzu początkowe frazy niosą się daleko.
Toccata Widora
Charles-Marie Widor napisał swoją V Symfonię organową w latach 1878–1879, gdy był organistą w Saint-Sulpice w Paryżu, a pierwsze publiczne wykonanie odbyło się w październiku 1879 roku. Jej ostatnia część to toccata — jeden z najlepiej znanych i najczęściej nagrywanych utworów organowych. Zyskała sławę poza salami koncertowymi, gdy zastąpiła Marsz weselny Mendelssohna podczas ślubu księżniczki Małgorzaty i Antony'ego Armstrong-Jonesa w 1960 roku, a wielu słuchaczy zna ją, nie znając tytułu.
Smyczki i głos
Nie każdy utwór wykorzystuje organy. Cztery pory roku Vivaldiego to koncerty skrzypcowe wydane w 1725 roku, a Kanon Pachelbela powstał pierwotnie na troje skrzypiec i basso continuo. Ave Maria Schuberta zaczęło życie jako pieśń na głos i fortepian. Program może więc płynnie przechodzić między utworami organowymi a dziełami smyczkowymi czy wokalnymi, nie opuszczając wnętrza — i taki właśnie jest format koncertu kościelnego takiego jak ten.
Na co zwrócić uwagę
Posłuchaj, jak dźwięk zachowuje się w ośmiokącie. Wnętrze jest wysokie, a jego ściany są ze szkła i betonu; kościół dołożył panele akustyczne nad emporą organową, aby poprawić brzmienie. Zauważ, jak głośny fragment i cichy fragment brzmią w tej samej przestrzeni. Delikatne utwory, takie jak Lacrimosa z Requiem Mozarta, które Mozart pozostawił niedokończone, umierając w 1791 roku, pasują do takiej przestrzeni. Usiądź wygodnie i pozwól, by minęła pierwsza minuta, zanim ocenisz dźwięk — ucho potrzebuje chwili, by dostroić się do wnętrza tej wielkości.
Źródła